UEFA Finansal Fair Play Uygulamasının İncelenmesi

UEFA MALİ FAIR PLAY DÜZENLEMESİNİN AVRUPA FUTBOLU VE TÜRKİYE SÜPER LİGİ DÖRT BÜYÜK FUTBOL KULÜBÜ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

REVIEW OF UEFA FINANCIAL FAIR PLAY REGULATIONS ON EUROPEN FUTBOOL AND TURKEY SUPER LEAGUE FOUR BIG CLUBS

                                                                                                                                             Onur ÖZEVİN[1]*

ÖZET

Avrupa Futbol Federasyonları Birliği (UEFA) futbolda mali disiplini sağlamak amacıyla, bünyesindeki 54 federasyon açısından bağlayıcı olan “Mali Fair Play Düzenlemesi” (FFP) olarak adlandırılan uygulamayı 2011 yılında başlatmıştır. Uygulamanın temel amacı futbol kulüplerinin gelir-gider dengelerini, borçlanma ve ödemelerini kontrollü ayarlamalarını, işletmenin sürekliliği için gerekli finansal önlemleri almalarını sağlamaktır. FFP uygulaması spor çevrelerinde desteklendiği gibi ciddi eleştiriler de almış ve almaya da devam etmektedir. Çalışmamızın amacı FFP düzenlemesinin Avrupa Futbolu genelinde ve Türkiye Süper Ligi Dört Büyük Futbol Kulübü üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Çalışmada kullanılan veriler UEFA’nın yayımlamış olduğu 2015 Kulüp Lisanslama ve Kıyaslama Raporundan ve Süper Lig kulüplerinin açıklanmış finansal tablolarından elde edilmiştir. Bu veriler ışığında FFP uygulaması öncesi durum ile sonrası durum karşılaştırmalı olarak analiz edilmiş, sonuç olarak Avrupa genelinde FFP sonrası finansal açıdan bir iyileşme görülürken, çalışmaya konu Türkiye Süper Ligi takımları için aksi durum söz konusudur.

Anahtar Kelimeler:Mali Fair Play, Finansal Fair Play, Futbol Ekonomisi

 

GİRİŞ

Avrupa Futbol Federasyonları Birliği (UEFA) İcra Kurulu 2009 yılında futbolda mali refahı sağlamak için, “Mali Fair Play”(FFP) adını verdiği bir dizi prensip kararlarını kabul ederek futbol kamuoyuna sunmuştur. Söz konusu kararlar futbol camiasıyla paylaşıldıktan sonra 2011 yılı itibariyle yürürlüğe sokulmuş, kademeli olarak uyulması zorunlu kriterler belirlemiştir. Son yıllarda futbol kulüplerinin gösterdiği kötü finansal performans, kulüpler ve ilişkili taraflar açısından riskli bir durum oluşturmaktadır. Kulüplerin gelirlerinden fazla harcama yaparak aşırı borçlanması, zamanında ödenemeyen ücret ve borçlar, yüksek dönem zararları futbolun mali disiplinden uzak yönetildiğine dair algıları güçlendirmektedir. 2016-2017 sezonu yıllık toplam cirosunun 25 Milyar Euro'yu aşacağı tahmin edilen Avrupa Futbolu artık devasa bir endüstri olarak anılmaktadır. “Big Five” olarak anılan Avrupa'nın 5 büyük liginin toplam gelirleri 2013-2014 sezonunda önceki sezona göre %15 artarak 11,3 milyar Euro olmuş, bu 5 büyük ligin sadece uluslararası yayın hakları gelirlerinin 2016-2017 sezonunda 7,5 milyar Euro'yu aşacağı beklenmektedir (Annual Review of Footbal Finance 2015). Bu denli büyük bir sektörün oyuncularının da finansal açıdan dengeli ve sürdürülebilir bir yapıda olması zaruriyeti, UEFA’yı bu konuda bazı düzenlemeler yapmaya sevk etmiştir. Mali Fair Play’ın amacı temelde kulüpleri finansal disipline sokmak ve finansal açıdan dengeli sürdürülebilir bir yapıya kavuşturmaktır. Bu amaç için; gelirden fazla harcama yapılmasını, yasal otoriteye vadesi geçmiş borcun bulunmasını, dengesiz transfer harcaması yapılması ve bunun gibi finansal dengeyi bozan uygulamaları engellemeye yönelik kurallar getirmiştir.

Çalışmanın amacı UEFA tarafından uygulanması 2011-2012 sezonundan itibaren zorunlu tutulan FFP kurallarının amacına hizmet edip etmediğinin Avrupa futbolu genelinde ve Türkiye Süper Ligi özelinde araştırılmasıdır. Çalışmada UEFA’nın yayımladığı Kulüp Lisanslama Kıyaslama 2015 Raporunda yer alan bilgiler ve kulüplerin açıklanmış finansal tabloları ışığında, kulüplerin FFP öncesi ve FFP sonrası finansal durumları değerlendirilmiştir. Türkiye Süper ligindeki dört büyükler olarak anılan Beşiktaş, Fenerbahçe, Galatasaray ve Trabzonspor kulüplerin FFP kriterlerini sağlamadaki uyumları yayınlanmış mali tablolarından alınan bilgilere göre analiz edilmiştir. FFP’nin yürürlüğe konulduğu 2011 yılından 2014 yılı mali yılı sonuna kadar, FFP kriterlerine uyumda Avrupa futbolu genelinde bir iyileşme göze çarpmakla beraber durum Türkiye Süper liginde daha da kötüleşmiştir.

Literatürde FFP uygulamasına yönelik açıklama ve eleştiri içeren çalışmalar mevcuttur. Syzmanski (2014) FFP düzenlemesinin ekonomik verimlilikle ilişkisini incelemiş, düzenlemedeki kuralların adil olmadığını ve finansal verimlilik sağlamayacağını savunmuştur. Frank (2014) çalışmasında FFP’ye yöneltilen rekabeti engelleyeceği, kulüplerin gelişimini donduracağı gibi eleştirileri tartışmış ve sonuçta uygulamanın iyi etkileri olsa dahi asıl çözüm yolunun yönetişsel becerileri geliştirmek olduğuna değinmiştir. Ekinci (2013) yüksek lisans tezinde FFP’nin Türkiye’deki uygulamalarını araştırmış, kulüplerin niteliksel dönüşümünü sağlanmasına yönelik öneriler sunmuştur. Peeters ve Syzmanski (2012) İngiltere Premier Ligi kulüpleri üzerinde yaptıkları çalışmalarında FFP kuralları gibi kısıtlamaların rekabeti etkileyeceği ve maaşları negatif yönde baskılayacağının beklendiğini kaydetmişlerdir. Geey (2012) FFP düzenlemesi ile İngiltere Liginin lokal düzenlemesini (FL) karşılaştırmalı olarak incelemiş, lokal düzenlemenin FFP için bir hazırlık niteliğinde olacağını ifade etmiştir. Vöpel (2011) çalışmasında futbol ekonomisinin gerçekten finansal fair play düzenlemesine ihtiyacı olup olmadığını sorgulamış sonuçta uygulamanın uzun vadede rekabet koşullarını dengeleyebileceğini ifade etmiştir. Sass (2012) çalışmasında FFP uygulamasının uzun dönemli rekabet dengesine etkilerini analiz etmiştir. Sonuç olarak başa baş kuralı nedeniyle küçük kulüplerin büyük kulüplerle rekabet güçlerinin ve dolayısıyla başarı şanslarının zayıflayacağını savunmuştur. Müller, Lömert vd. (2012) çalışmalarında Finansal Fair Play uygulamasının özellikle finansal doping olarak adlandırılan orantısız finansman kullanımının önüne geçerek amacına hizmet edebileceğini görüşünü savunmuşlar. Long (2012) FFP düzenlemesinin rekabet kurallarının uygunluğunu tartışmış, sonuçta uygulamanın rekabeti engelleme riski nedeniyle Avrupa Futboluna faydadan çok zarar getireceğini savunmuştur. McDonald (2014)  çalışmasında FFP düzenlemesinin rekabet koşullarını olumsuz etkileyerek Avrupa futbolunda büyük takımlar ile küçük takımların arasındaki farkı açacağını ifade etmiştir. Başka bir ifadeyle uygulamanın büyük kulüplerin lehine küçük kulüplerin aleyhine sonuç vereceğini savunmuştur. Preus, Haugen vd. (2014) çalışmalarında Finansal Fair Play düzenlemesinin küçük kulüplerin rekabet güçlerinde olumsuz etkisinin olacağı ancak kulüplerin dış finansmanını sınırladığından daha  bağımsız duruma getireceğini ifade etmişlerdir. Görüldüğü gibi Finansal Fair play düzenlemesi ile ilgili teorik çerçevede birçok çalışma mevcuttur. Bizim çalışmamız uygulamanın sonuçlarını değerlendirmeye yönelik olmasıyla literatürdeki çalışmalardan ayrılmaktadır.

1.                   MALİ FAİR PLAY UYGULAMASI

1904 yılında ülke futbol federasyonlarının birliği olarak kurulmuş olan UEFA, ilk olarak 2009 Eylül ayında kamuoyuna sunulan ve futbol camiasınca üzerinde prensip olarak mutabık kalınan kulüplerin uymaları gereken mali kriterleri belirleyen kurallar bütünü "Mali Fair Play Kuralları” (FFP)  olarak anılmaktadır (Syzmanski,2014:219).2011 yılından itibaren yürürlüğe konulan FFP futbol camiasının kendine özgü finansal kuralları olması gerektiğini, bu kuralların kademeli olarak uygulamaya sokulacağını ve ihlali halinde yine kademeli olarak yaptırımlara muhatap kalınacağını ifade eden bir düzenlemedir. Aslında FFP daha geniş kapsamlı olan “Kulüp Lisanslama ve Finansal Fair Play Talimatı”nın içinde yer alan mali kriterler bölümünü ifade etmektedir. Kulüp lisans sistemi, UEFA kupalarına katılacak kulüplerin sağlamaları gereken asgari kriterleri, ulusal kulüp lisans sistemi kriterlerini, kriterleri yerine getirmeyen kulüplere uygulanacak yaptırımları ve mali fair play esaslarını düzenleyen bir sistemdir. Bir futbol kulübünün lisans alabilmesi için gerekli kriterler;  Sportif kriterler, Personel Kriterleri ve İdari Kriterler, Hukuki Kriterler ve Mali Kriterler olmak üzere dört grup altında toplanmıştır. FFP bu kriterler içindeki “Mali Düzenlemeler” bölümünü oluşturmaktadır.

Kulüp lisansı, sportif başarıya dayalı olarak veya UEFA fair play sıralamasına bağlı olarak UEFA müsabakalarına katılmaya hak kazanan kulüplerin, bu müsabakalarına katılabilmesi için almaları gereken “UEFA Kulüp Lisansı”nı ifade etmektedir.(TFF) Düzenleme futbolun tüm yönleriyle geliştirilmesini amaç edinmiş, kriterleri hem sportif hem de mali yönden belirlemiştir. UEFA bu kriterleri sağlamayan kulüplere lisans vermeyerek oyun dışı bırakabilir veya başkaca yaptırmalar uygulayabilir. Ayrıca bu düzenlemede “Kulüp Lisans ve Fair Play Sisteminin bir diğer temel amacı, kulüp müsabakalarında ‘mali fair play’i hakim kılmaktır” denmekte ve finansal yapı özelindeki hedefleri aşağıdaki şekilde açıklamaktadır (http://www.uefa.org/protecting-the-game/club-licensing-and-financial-fair-play).

·         Futbol kulüplerinin mali yapısını daha disiplinli ve rasyonel yapıya kavuşturmak

  • Maaş ve transfer ücretleri üzerindeki baskıyı azaltmak ve enflasyonist etkiyi sınırlamak
  • Kulüpleri kendi gelirlerini aşmamaları konusunda teşvik etmek
  • Gençlik vealtyapı için uzun vadeli yatırımları teşvik etmek
  • Avrupakulüp futbolunun uzun vadede sürdürülebilirliğini korumak Kulüplerin temel yükümlülüklerini zamanında yerine yetirmesini yerleştirmek

2016 yılında Türkiye futbol federasyonu tarafından yayımlanan “Kulüp Lisans ve Mali Fair Play Talimatı” kitapçığında Mali Fair Play düzenlemesinin amaçları aşağıdaki şekilde ifade edilmiştir.

a)Kulüplerin ekonomik ve mali imkânlarını geliştirmek suretiyle şeffaflık ve güvenilirliğini artırmak,

b) Kulüplerin oyuncular, sosyal merciler/vergi mercileri ve diğer kulüplere karşı yükümlülüklerini zamanında yerine getirmelerini temin ederek alacaklıların korunmasına gereken önemi vermek,

c) Kulüplerin futbol muhasebesine daha fazla disiplin ve rasyonellik getirmek,

d) Kulüpleri kendi gelirlerini esas alarak idareye teşvik etmek,

e) Uzun vadede futbol lehine sorumlu harcamayı özendirmek,

f) Kulüp futbolunun uzun vadede yaşayabilirlik ve sürdürülebilirliğini korumak (Kulüp Lisans Ve Mali Fair Play Talimatı, 2016:11) UEFA'nın bu düzenlemedeki amacı kısaca mali disiplinin oturtulması, futbol kulüplerinin ticari işletmelerde olduğu gibi aktif-pasif dengesini önemsemelerini ve sürdürebilirliği sağlamaktır (Geey, 2012:9).

1.1.              MALİ FAİR PLAY KRİTERLERİ

UEFA mali disiplin amaçlarına ulaşabilmek için somut kurallar belirlemiş ve bu kurallara ne şekilde uyulacağını ayrıntılı olarak açıklamıştır. Bu kriterler bir arada okunduğunda ortaya UEFA tarafından uygulanması istenen 6 mali kural çıkmaktadır. Bunların ihlali sonucu çeşitli yaptırımlar uygulanabilecek veya daha ayrıntılı inceleme sonucunu doğuracaktır. Tüm bu kurallar mali disiplini sağlamaya yönelik olmakla birlikte en temel kural denk hesap şartıdır. Bu 6 kriteri aşağıdaki şekilde sıralamak mümkündür;


1.1.1.         DENK HESAP ŞARTLARI

 FFP’nin temel şartı, kulüplerin gelir ve giderlerinin birbirine denk olması zorunluluğudur. FPP tarafından şart koşulan denk hesap sonucunun hesaplanması mali yıla ait ilgili gelirden ilgili giderlerin çıkarılması yoluyla yapılır. Bu yolla hesaplanacak denk hesap sonucunun pozitif olması şartları sağlamak için gereklidir. Yani kulübün giderleri gelirlerinden fazla olmayacaktır. Denk hesap şartının hesaplanmasında dahil olan ilgili gelir aşağıdaki kalemlerin toplamına eşittir (UEFA Club Licensing and Financial Fair Play Regulations Edition 2010:33).

a) Gişe gelirleri

b) Sponsorluk ve reklam gelirleri

c) Yayın hakları gelirleri

d) Ticari faaliyet gelirleri

e) Diğer faaliyet gelirleri

f) Oyuncu satışından gelirler

g) Maddi duran varlıkların elden çıkarılmasından kaynaklanan gelirler

h) Finansal gelirler

İlgili giderler aşağıdaki kalemlerin toplamından oluşur.

a) Satış/malzeme masrafları

b) Personel giderleri

c) Diğer faaliyet giderleri

d) Oyuncu kayıtlarının amortismanı/değer düşüklüğü ve oyuncu kayıtlarının elden çıkarılmasından kaynaklanan zararlar

e) Finansal giderler ve temettü

f) Gençlik geliştirme faaliyetlerine yapılan giderler

g) Sosyal gelişim projeleri faaliyetlerine ait giderler

h) Maddi duran varlıkların inşası ile doğrudan ilişkili olan finansman giderleri

k) Kulübe ilişkin olmayan futbol dışı işlemlerden kaynaklanan giderler

Giderlerde; altyapı harcamalarına dair giderler, Tesis (stadyum, antrenman tesisleri inşaat ve tadilatları) geliştirmesine ait giderler ve bonservis giderlerine dair finansman giderleri hesaplamanın dışında tutulmaktadır (http://sporekonomi.blogspot.com.tr/2014/02/uefa-financial-fair-play-kurallar-ve.html). Anlaşıldığı üzere, mali fair play kriterleri futbol kulüplerinin gelirlerinden fazla harcama yapmalarını, yani zarar etmelerini yasaklamaktadır. Bu zarar durumu belli periyotlar çerçevesinde izlenecek ve değerlendirilecektir. Her değerlendirme periyoduna “izleme dönemi” adı verilmektedir. İzleme dönemi, lisans alanın denk hesap şartları bakımından değerlendirildiği dönemdir. Kural olarak, üç raporlama dönemini kapsar; Örnek olarak, 2015/16 lisans sezonunda değerlendirilen izleme periyodu 2015’te, 2014’te ve 2013'te sona eren mali yılları kapsar. Bu kurala istisna olarak, 2013/14 lisans sezonunda değerlendirilen ilk izleme periyodu, 2013'te ve 2012'de sona eren raporlama periyotları olmak üzere sadece iki yılı kapsar.

Toplam denk hesap şartları sonucu, izleme döneminin kapsadığı her bir raporlama döneminin denk hesap şartları sonuçlarının toplamıdır. Yani ilk izleme dönemi için iki yıl sonraki izleme dönemleri için 3 yılın toplamıdır. Toplam denk hesap şartları sonucunun pozitif olması durumunda, lisans alan izleme dönemini denk hesap şartlarını sağlamış olur. Toplam denk hesap şartları sonucunun negatif olması durumunda, lisans alanın izleme dönemi denk hesap şartları açığına sahip olmuş olur. Bu açığının tolere edilebilmesi için kademeli olarak belli bir miktar harcama fazlası kabul edilebilir sapma olarak görülecek ve yaptırım uygulanmayacaktır.

Kabul Edilebilir Sapma Kavramı

                Kabul edilebilir sapma, tanımlandığı gibi bir kulübün denk hesap şartları gereksinimlerine uygun addedilmesi için mümkün olan maksimum toplam denk hesap açığıdır. Yani kulüplerin gelirlerini aşabilecekleri izin verilen maksimum harcama tutarıdır. Kabul edilebilir sapma her izleme dönemi için (3 yıl) 5 milyon Euro’dur. (İlk izleme dönemi 2 yıldır.) Buna göre kulüplerin ilk izleme döneminde yani 2013/14 ve 2014/15 sezonlarında toplam 5 milyon €’yu aşmayacak şekilde, yıllık kabul edilecek net zararı 2,5 milyon €’dur. Sonraki sezonlarda ise yıllık izin verilen zarar tutarı 1,6 milyon € olacaktır.  Ancak, aradaki fazlanın tamamen kulüp sahiplerinin ve/veya ilgili tarafların katkılarıyla kapsanması durumunda, belli bir süreliğine, aşağıdaki miktarlara kadar bu seviye aşılabilir:

a) 2013/14 ve 2014/15 lisans sezonunda değerlendirilen izleme periyodu için 45 milyon Euro;

b) 2015/16, 2016/17 ve 2017/18 lisans sezonunda değerlendirilen izleme periyodu için 30 milyon Euro;

c)Takip eden yıllarda değerlendirilen izleme periyotları için UEFA İcra Komitesi tarafından belirlenecek daha düşük bir miktar (UEFA Club Licensing and Financial Fair Play Regulations Edition 2010:37).

Bu durumda kulüp sahipleri veya ilişkili taraflardan gelecek katkıların, muhasebe kayıtlarına girmesi ve sermaye artırımı veya koşulsuz bağış şeklinde olması gerekmektedir. (Özkurt,2014:6)

Tablo 2: Finansal Fair Play Dönemlere Göre Kabul Edilebilir Sapma Sınırları

 

 

Kabul Edilebilir Sapma

İnceleme Dönemi

İzleme Dönemi

Normal durumda

Sermaye Artırımı ve / veya Bağışla

2013-2014

2011-2012 / 2012-2013

5 milyon €

45 milyon €

2014-2015

2011-2012 / 2012-2013 / 2013-2014

5 milyon €

45 milyon €

2015-2016

2012-2013 / 2013-2014 / 2014-2015

5 milyon €

30 milyon €

2016-2017

2012-2014 / 2014-2015 / 2015-2016

5 milyon €

30 milyon €

2017-2018

2014-2015 / 2015-2016 / 2016-2017

5 milyon €

30 milyon €

2018-2019

2015-2016 / 2016-2017 / 2018-2019

5 milyon €

30 milyon €

 

         Kaynak: UEFA Club Licensing and Financial Fair Play Regulations Edition 2010’dan derlenmiştir.

 

Yukardaki tabloda FFP denk hesap kuralına göre sezonlara göre kabul edilebilir sapma (net zarar) tutarları gösterilmektedir. Kulübün 5 milyon €’yu aşan zararı eğer kulüp hissedarı veya ilişkili taraflarca sermaye artırımı veya bağış olarak karşılanırsa,  kabul edilebilir zarar 45 milyon €’ya kadar çıkabilir. Yani, bir kulüp sahibi 2013-14 sezonundan sonra, her yıl transferlere ve maaşlara vs. harcamak üzere hisse karşılığında ortalama 15 milyon avro değerinde nakit verebilir. Bu rakam, 2015-16 sezonundan sonra sezon başına 10 milyon avroya düşecektir. Kulüp sahipleri sermaye artırımı yada bağışta bulunmazsa her kulübün kabul edilebilir zararı üç yıl toplamında yalnızca 5 milyon €’dur (Preus,2014:37).

1.1.2.GÖSTERGE İHLALLERİ

FFP'nin ana kurallarının yanında uygulamada olan 4 adet gösterge standardı mevcuttur. Kulüpler bu göstergelerden birini ihlal etmesi durumunda ek bilgi ve belgeleri sunması istenecek ve detaylı denetime tabi tutulacaklardır. Aşağıdaki maddelerden birinin oluşması durumunda gösterge ihlal edilmiş sayılır. Bu durumdaki her kulüp mevcut finansal bilgilerini ve ileriye dönük bir yıllık güncel bütçelenmiş finansal bilgilerini göndermekle yükümlüdür.

a. İşletmenin devamlılığı: Sunulan yıllık veya ara dönem mali tabloları hakkındaki denetçi raporu işletmenin devamlılığı hakkında şartlı veya olumsuz görüş içermesi halinde

b. Eksi Öz sermaye: Kulübün öz sermayesinin negatife düşmesi durumunda

(Başa baş Açığı: Denk hesap şartıyla aynı olduğundan, burada sayılmamıştır.)

c. Vadesi Geçmiş alacaklar: Kulübün ilgili yıl 30 Haziran tarihi itibariyle vadesi geçmiş ödenmemiş borcunun (futbolculara, teknik direktörlere, diğer kulüplere, vergi dairesi ya da sosyal güvenlik kurumlarına) bulunması halinde (http://sporekonomi.blogspot.com.tr/2014/02/uefa-financial-fair-play-kurallar-ve.html).

1.1.3. EK GÖSTERGELER

Bunlara ek olarak UEFA kulüpten aşağıdaki durumlar söz konusuysa ek bilgi talep edebilir:

a.     Çalışanlara ödenen ücretler (futbolcu, teknik, idari vb.) gelirlerin %70’inden fazlaysa

b.    Şirketin net borcu gelirlerin %100’ünü aşıyorsa

Net borç :Bir kulübün net oyuncu transferleri bakiyesidir (Finansal borçlar + Transferden borçlar – Transferden Alacaklar – Nakit ve Benzerleri)(http://sporekonomi.blogspot.com.tr/2014/02/uefa-financial-fair-play-kurallar-ve.html)

Tüm bu kriterlerin temel amacı futbol kulüplerinin mali disipline girmesi ve sürdürülebilirliği sağlamasıdır. Bunun için giderlerin ve borçların azaltılması ile gelirler ve karlılığın arttırılması gereklidir.

2. MALİ FAİR PLAY UYGULAMASININ AVRUPA FUTBOLUNA ETKİLERİ

UEFA’nın yayınlamış olduğu “Avrupa Kulüp Futbolunun Görünümü, Kulüp Lisanslama Kıyaslama Raporu (2015)” UEFA’ya üye Avrupa’daki 54 federasyon bünyesinde bulunan “top-division” olarak adlandırılan, 716 futbol kulübünün verileriyle hazırlanmıştır.(The European Club Footballing Landscape, s.16) FFP kriterlerinin uygulamaya konulduğu 2011 yılından 2014 yılına kadar finansal verilerdeki değişim, aynı zamanda FFP’nin ne derece etkin olduğu konusunda bilgiler verecektir. Bu bölümde Türkiye’nin de içinde bulunduğu ülkeler bazında finansal veriler karşılaştırmalı olarak sunulmuş, FFP’den bu yana ne yönde değişiklikler olduğu analiz edilmeye çalışılmıştır. Bununla birlikte Türkiye Süper liginde mücadele eden ve 4 büyükler olarak anılan; Beşiktaş, Fenerbahçe, Galatasaray ve Trabzonspor kulüpleri de aynı doğrultuda derlenen verilerle değerlendirilmiştir.

2.1.GELİRLER

Avrupa futbol kulüp gelirlerinin geçen 18 yılda %559 artmış olduğu kaydedilmektedir. Avrupa futbolunun ekonomik olarak yıllık ortalama büyümesi %9,5 düzeyindedir. Avrupa liglerinin en büyük 15 kulübünden (Top 15) 12’si gelirlerini yükseltmiştir. Kur etkileri göz ardı edilirse Avrupa futbolu 2013 ile 2014 yılları arasında gelirlerini %8,4 arttırmıştır. (Kur farkları hesaba katılırsa artış %5,7 olmaktadır.) 5 büyük lig tarafından başı çekilen bu artış 863 milyon €’ya tekabül etmektedir (The European Club Footballing Landscape,2016:32-38). FFP’nin uygulanmaya başladığı 2011 yılından itibaren gelirlerde istikrarlı bir artış söz konusudur.

Tablo 3: Avrupa Kulüplerinin Yıllara Göre Gelirleri (milyar €)

 

 

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Gelirler

11,7

12,8

13,2

14,1

15

15,9

 

                       Kaynak: The European Club Footballing Landscape, 2016:32

Türkiye Süper Ligindeki 4 büyük kulübün durumuna bakacak olursak 2011 yılından 2015 yılına yaklaşık %30’luk bir artış görülmektedir. 2015 yılında en çok geliri sahip kulüp Galatasaray’ı ikinci olarak 313 milyon TL gelirle Fenerbahçe izlemektedir. Dört Büyük kulübün toplam gelirleri 2015 yılı itibariyle 994 milyon TL’dir. Bu rakam Real Madrid kulübünün aynı yıl gelirinin (557 milyon €) yarısında biraz fazladır. En fazla gelire sahip Avrupa kulüpleri sırlamasında Galatasaray 21. Yer almıştır (Deloitte,2016:4) Dört büyük kulübün gelirlerinde son sezonlarda inişli çıkışlı bir grafik mevcuttur. Son dört sezonda gelirlerini istikrarlı olarak arttıran tek kulüp Galatasaray’dır.

 

Tablo 4: Türkiye Süper Ligi 4 Büyük Kulübün Yıllara Göre Gelirleri (TL)

GELİR

2012

2013

2014

2015

BJK

153.475.240

147.426.786

142.106.681

222.818.633

FB

255.082.828

246.507.758

309.077.354

317.610.262

GS

224.787.875

248.321.965

275.013.117

349.600.270

TS

135.931.333

66.704.358

106.903.417

104.238.738

TOPLAM

769.277.276

708.960.867

833.100.569

994.267.903

 

                       Kaynak: www.kap.gov.tr’den alınan finansal tablolardan derlenmiştir.

 

Avrupa kulüplerinin gelir dağılımına bakıldığında yayın gelirleri toplam gelirler içinde 5,3 milyar €  ve %34’lük pay ile ilk sırayı almaktadır. İkinci sırada %25 ile sponsorluk gelirleri, üçüncü sırada ise %16 ile gişe gelirleri gelmektedir. Türkiye Süper liginde 2014-2015 sezonunda Galatasaray 100,5 milyon TL ile gelirlerinin %28’ini sponsorluklardan elde etmiştir. Aynı sezonda maç günü gelirleri toplam gelirlerin %15’i, yayın gelirleri ise %26’sıdır. Fenerbahçe’nin gelir dağılımı ise şöyledir; sponsorluk gelirleri %12, maç günü gelirleri %20 ve yayın gelirleri %27. Gelir kalemleri arasında en çok yayın gelirlerinin arttığı görülmektedir (The European Club Footballing Landscape, 2016:40-43).

   Tablo 5: Avrupa Kulüplerinin Gelir Dağılımları (Milyar €)

 

Payı

Artış

Tutarı

Yayın

34%

17%

5,3

UEFA ödül

8%

-3%

1,3

Sponsorluk

25%

6%

4

Ticari

8%

7%

1,3

Bilet

16%

-1%

2,5

Diğer

9%

-10%

1,5

 

Kaynak : The European Club Footballing Landscape,2016:40

 

Aşağıdaki grafikte Avrupa liglerinin gelir artışları görülmektedir. 2013-2014 sezonunda gelirini en çok arttıran lig 738 milyar € ile İngiltere ligi olmuştur. İkinci olan Almanya’nın gelir artışı 192 milyon € ile sınırlı kamıştır. Burada İngiltere ligi kulüplerinin diğer ülke kulüplerine fark attığı görülmektedir. Negatif büyüyen liglerdeki gelir düşüşlerinin kur farkından kaynaklandığı söylenebilir. Zira Türkiye’de bu periyodda TL Euro karşısında %13,3 değer kaybetmiştir. Aynı şekilde bu yerel paraların değer kaybı Ukrayna’da %29,5, Rusya’da %12,6 olmuştur. Lokal şartlarda bakıldığında tüm ligler pozitif gelir artışı yaratmış durumdadır (The European Club Footballing Landscape,2016:35).

 

Avrupa’da yıllık 100 milyon Euro gelir sınırını aşan kulüp sayısı 2011 yılında 28 iken 2014 yılında 45’e yükselmiştir. Yıllık geliri 400 milyon Euro’yu aşan kulüp sayısı 6’dır.Bu kulüplerin 2’si İspanya, 2’si İngiltere, diğerleri Almanya ve Fransa liglerindendir. Türkiye süper liginden hiçbir takım bu listede bulunmamaktadır. Yıllık gelir sıralamasında Türkiye 520 milyon Euro ile 7. Sırada yer almaktadır. UEFA ödül gelirlerinde Galatasaray Avrupa’da, 2013-2014 (2015’e sarkan) sezonunda kazandığı 21 milyon € ile 21. Sırada yer almıştır. Bu rakam Galatasaray’ın o sezon gelirlerinin %21'ine tekabül etmektedir. Bununla beraber Avrupa’da gelirlerinin çok daha yüksek oranını UEFA’dan elde eden kulüpler bulunmaktadır. Örneğin Yunanistan’ın Olimpiakos kulübü 2014 yılında 29 milyon € ile, gelirinin % 48’inin UEFA ödüllerinden kazanmış durumdadır (The European Club Footballing Landscape,2016:43-50).

2.2.GİDERLER

UEFA Raporuna göre Avrupa kulüplerinin 2013-2014 sezonu toplam giderleri 16.355 milyon €’dur. Kulüplerin ücret ve diğer faaliyet giderleri için 15.070 milyon € harcadığı görülmektedir. Yani gelirlerin %95'i ücret ve diğer giderler için harcanırken, transfer harcaması ve olağandışı giderlere sadece gelirin %5'i kalmıştır. Ücret giderlerini son 20 yılda %664 artığı ifade edilmektedir. Avrupa ekonomisinin yıllık ekonomik büyümesinin bu dönemde %1,5 olduğu düşünülürse ücret giderlerindeki yıllık ortalama %10 artış fazla görünmektedir (The European Club Footballing Landscape, 2016:59-61).

 

 

 

UEFA raporuna göre giderler içerisinden en büyük pay %71 ile ücretlere gitmektedir. Ücret giderleri aynı zamanda toplam gelirlerin %62,1’ini kapsamaktadır. Fransa, Gürcistan, Romanya ve Türkiye liglerinde en az 10 kulübün ücret giderler/gelirler oranı %70’in üzerindedir. (The European Club Footballing Landscape, 2016:66)

Tablo 6: Avrupa Kulüplerinin 2014 Yılı Giderlerinin Dağılımı (Miyon €)

Gider Çeşitleri

Tutar

Giderin %

Gelirin %

Ücretler

9.856

60,3

62,1

Faaliyet

5.230

31,9

32,9

Net transfer

778

4,8

5

Diğer

491

3

3,1

Toplam

16.355

100

103,1

 

Kaynak: The European Club Footballing Landscape, 2016:72-81’den derlenmiştir.

FFP kulüplerin gelirlerinden fazla harcama yapmalarına izin vermemektedir. Oysa tablodan görüldüğü üzere, kulüplerin toplam giderleri gelirlerini aşmış durumdadır. FFP yarıca Ücret giderlerinin toplam giderlerinin %70’ini aşamaması gerektiğini kurala bağlamıştır. Bu durumun ücretlerin düşmesine etki edeceği söylenebilir. (Peeters,2012:27) Tabloya bakıldığında ücret giderlerinin hem gelirlerin hem de giderlerin %60’ı düzeyinde olduğu görülmektedir. FFP göstergeleri açısından kriterin sağlandığı söylenebilir. Türkiye Süper Ligi 4 büyüklerinin 2014-2015 sezonunda toplam gelirleri 994 milyon TL iken, toplam giderleri 1.081 milyon TL ile gelirlerini aşmış durumdadır. Ücret giderleri ise gelirlerin ve giderlerin %50 si seviyelerindedir.

 

 

UEFA raporuna göre Avrupa Kulüpleri 2012 yılından itibaren ücret giderlerini düşürmeye başladıkları görülmektedir. 2010 yılında 9,1 milyar € olan ücret giderleri 2014 yılı itibariyle 5,8 milyar €’ya gerilemiş durumdadır. 4 büyüklerde de bu trende paralel olarak 2012 yılında 778 milyon TL olan ücret giderleri, 2014 yılında 507 milyon TL’ye çekildiği görülmektedir. Aynı rapora göre Avrupa kulüplerinin ücret giderlerinin dağılımından %71 ile en büyük payı futbolcu ücretleri almaktadır.(The European Club Footballing Landscape,2016:63) Galatasaray’ın 2014-2015 sezonunda sporcu ücretleri 214 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam toplam ücret giderlerinin %84’üne denk gelmektedir. Beşiktaş, Fenerbahçe’nin mali tablolarında açık olarak futbolcu ücretleri ayrımı görülememiştir. Trabzonspor’un futbolcu ücret giderleri (vergi ve stopaj dahil) toplam ücret giderlerinin %96’sına tekabül etmektedir.(www.kap.gov.tr)

Aşağıdaki tablo 4 Büyüklerin gider toplamlarını göstermektedir. Buna göre 2015 yılında bu kulüplerin toplam gideri 1,5 milyar TL’nin üzerindedir. Bu toplam içinden en büyük pay 521 milyon TL ile Galatasaray’a asittir. Fenerbahçe ve Beşiktaş sırasıyla 393 milyon ve 375 milyon ile birbirine yakın gider tutarına sahiptirler. Söz konusu 4 kulübün toplam giderleri 2012 yılına göre %43 artmış olduğu söylenebilir.  Avrupa kulüpleri ortalamasının aksine bu artış finansal fair play kuralları ile uyumsuzluklara neden olabilecek konulardandır.

Tablo 7: Türkiye Süper Ligi 4 Büyüklerin Yıllara Göre Gider Tutarları (TL)

GİDER

2012

2013

2014

2015

BJK

338.559.216

248.356.209

305.154.716

375.256.345

FB

256.367.430

293.545.131

384.657.821

393.811.478

GS

317.427.994

373.012.787

490.202.556

521.807.602

TS

168.755.253

155.937.243

188.851.387

259.600.322

TOPLAM

1.081.109.893

1.070.851.370

1.368.866.480

1.550.475.747

 

                       Kaynak: www.kap.gov.tr’den alınan finansal tablolardan derlenmiştir.

Oransal olarak bakıldığında son bir yıl içinde giderleri en fazla artan kulüp % 37 ile Trabzonspor’dur. Onu %23 ile Beşiktaş ve %6 ile Galatasaray izlemektedir. 2015 yılında önceki yıla göre giderini sadece %2 arttıran Fenerbahçe’nin nispeten gider kontrolünde başarılı olduğu söylenebilir.

2.3.AKTİFLER

UEFA raporuna göre Avrupa kulüplerinin aktif büyüklüklerini 2011 yılından itibaren istikrarlı şekilde arttırdıkları görünmektedir.2011 yılında 21,8 milyar € olan toplam aktifler 2014 yılında 24,9 milyar €’ya yükselmiştir. 2014 yılında tüm aktif içinde futbolcu varlıklarının payı %22 civarındadır. Tüm sezonlarda en büyük varlık kalemlerini sabit varlıklar oluşturmaktadır. kulüptür. Avrupa futbolunun aktif hacmi son 5 yılda %20 den fazla artış göstermiş ve 2014 sonunda 25 milyar €’ya dayanmış durumdadır. FFP’nin uygulamaya konulmasından itibaren aktiflerin 2 milyar €’dan fazla artış gösterdiği görülmektedir ve bu artışın 800 milyon €’luk kısmının stadyum, eğitim ve altyapı gibi sabit yatırımlara harcandığı ifade edilmektedir(The European Club Footballing Landscape, 2016:96).

 

                                     

 

Türkiye Süper Ligi, 4 büyük kulübün durumuna bakacak olursak 2015 yılında toplam aktif büyüklüğü 1,54 milyar TL’dir. Beşiktaş’ın toplam varlıkları 179 milyon TL, futbolcu varlıkları ise toplamın 43% ü kadardır. Galatasaray toplam 781 milyon TL varlıkların içerisinde 142 milyon TL futbolcu varlığına sahiptir. Fenerbahçe’nin aktif büyüklüğü 311 milyon TL olup, futbolcu varlığı 68 milyon TL ile 4 büyükler arasında en düşük olan kulüptür. Bu tutar toplam aktifin %22’sine tekabül etmektedir. Trabzonspor’un ise futbolcu varlıkları toplam aktifin %66’sını oluşturmakta ve dört kulüp içinde en büyük değere sahip olması dikkat çekicidir.4 büyüklerin aktif büyüklüğü 2015 yılında %20 artarak 1.28 milyar TL’den 1.54 milyar TL’ye ulaşmıştır. Toplamda tüm aktifler içinde futbolcu varlıklarının oranı %30 düzeyindedir.(www.kap.gov.tr)

Tablo 8: 2015 yılı itibariyle 4 Büyüklerin Aktif Görünümleri (TL)

 

Aktif

Duran varlık

Futbolcu Lisansları

Futbolcu Lisansları %

BJK

179.621.502

109.459.710

76.880.000

43

FB

311.233.179

215.639.000

68.673.370

22

GS

781.403.879

512.720.901

142.689.654

18

TS

271.144.788

245.301.456

180.171.410

66

TOPLAM

1.543.403.348

1.083.121.067

468.414.434

30

 

                        Kaynak: www.kap.gov.tr’den alınan finansal tablolardan derlenmiştir.

2.4. ÖZ SERMAYE

UEFA raporuna göre 2011 de uygulamaya başlanan başa baş kuralının etkisiyle Top-Division kulüplerin bilançoları 2014 yılında çok daha sağlıklı bir görünüm arz etmektedir. Öz sermaye miktarı 2011 yılına 3,3 milyar € iken 2014 yılı itibariyle yaklaşık %50 artarak 4,9 milyar € olmuştur.(The European Club Footballing Landscape, 2016:13).


                                                           Kaynak: The European Club Footballing Landscape, 2016.13

4 büyüklerin durumuna bakıldığında son iki sezon tüm kulüpler negatif öz sermayeye düşmüş durumdadır. 4 kulübün öz sermayeleri toplamı -1 milyar TL’yi aşmaktadır. FFP kurallarınca UEFA öz sermayenin eksiye düşmemesi gerektiğini öngörmektedir. Ancak 4 büyük kulübün de yüksek geçmiş yıl zararları ve sermaye yetersizliği nedeniyle öz sermayeleri negatif durumdadır. Fenerbahçe’nin ödenmiş sermayesi 25 milyon TL olup 2016 yılında halka arz yolu ile 4 milyon TL tutarında sermaye artırımına gitme kararı almıştır. Galatasaray’ın ödenmiş sermayesi 2015 yılı itibariyle 21,6 milyon TL'dir. Kulüp en son sermaye artırımını 2013 yılında 7,7 milyon TL ile yapmıştır. Trabzonspor’un mevcut ödenmiş sermayesi 2015 sonunda 100 milyon TL'dir. Kulüp 2014 yılında sermayesini 75 milyon TL arttırmıştır. Beşiktaş, 4 büyük kulüp arasında 240 milyon TL ile en yüksek sermayeye sahip kulüptür. Beşiktaş 2013 yılında sermayesini 5 kat arttırarak 200 milyon TL ek sermaye koymuştur.(www.kap.gov.tr)

Tablo 10: 4 Büyük Kulüplerinin Öz sermaye Tutarları (Milyar €)

Öz sermaye

2012

2013

2014

2015

BJK

-352.120.198

-219.774.261

-364.056.139

-504.601.963

FB

122.278.373

106.113.559

-240.531.966

-422.298.704

GS

-251.274.609

-70.673.164

-15.513.236

-103.227.649

TS

66.350.413

-17.968.936

-74.346.133

-56.345.978

TOPLAM

-414.766.021

-202.302.802

-694.447.474

-1.086.474.294

 

                        Kaynak: www.kap.gov.tr’den alınan finansal tablolardan derlenmiştir.

2.5. NET BORÇ

UEFA raporuna göre Avrupa kulüplerinin net borç stoku düşüş trendindedir. 2012 yılındaki yükselme hariç FFP şartlarının yürürlüğe girmesinden itibaren düşüşe geçtiği görülmektedir. 2009 yılında 7,6 milyar olan toplam borç stoku 2014 yılında göre 1 milyar € azalmıştır. FFP kulüp yöneticilerine borçlanma yerine sermaye artırımını salık vermesi sınırlı da olsa borçların azaltılmasında etkili olmuş olabilir.(The European Club Footballing Landscape, 2016:101).

Tablo 11: Avrupa Kulüplerinin Yıllara Göre Net Borç Toplamı (Milyar €)

 

 

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Net Borç

7,6

7,6

6,7

7,3

6,9

6,6

 

                           Kaynak: The European Club Footballing Landscape, 2016:101

Aşağıdaki tabloda ülkeler bazında kulüplerin toplam borç miktarları ve borçların aktife oranı verilmiştir. Türkiye’nin borç yükü aktife oranı %81 ile İsrail’i saymazsak en yüksek orana sahiptir. Kulüplerin sahip olduklarının %81'ini borçla döndürdükleri anlaşılmaktadır. Kaldı ki net borç kavramına ticari borçlar dahil edilmemiştir.

Tablo 12: Top-15 Ülke Ligleri Bazında 2014 Yılı Net Borç Miktarları (Milyon €)

 

Net Borç Milyon €

Aktife Oranı %

İNGİLTERE

79,3

23

İTALYA

52

30

PORTEKİZ

48,4

70

RUSYA

41,7

61

TÜRKİYE

30

81

FRANSA

21,7

25

İSPANYA

19,9

11

UKRAYNA

14,7

36

DANİMARKA

11,1

32

ALMANYA

9,2

7

NORVEÇ

6,6

47

AZERBAYCAN

5,3

76

İSRAİL

4,3

100

BELÇİKA

4,1

19

İSVEÇ

4

26

 

                                        Kaynak: The European Club Footballing Landscape, 2016:101

Avrupa’nın 5 büyük ligine baktığımızda,  aktife oranla borçluluk oranının düşük olduğu görülmektedir. Örneğin Almanya ligindeki kulüpler ortalama %7 ile Avrupa ligleri arasında en düşük borçluluk oranına sahiptir. İspanya %11, İngiltere %23, Fransa %25 ve İtalya kulüplerinin net borç/aktif oranları Türkiye ile karşılaştırıldığında oldukça düşük görünmektedir.

Tablo 13: 4 Büyüklerin Yıllara Göre Net Borç Miktarları (TL)

Net Borç

2012

2013

2014

2015

Aktife oranı

BJK

209.368.460

135.251.998

235.395.564

359.069.648

200

FB

142.474.085

281.866.727

258.257.173

496.115.396

159

GS

659.385.361

506.915.133

419.946.570

574.257.435

73

TS

76.859.725

96.428.425

120.630.154

134.160.174

49

TOPLAM

1.088.087.631

1.020.462.283

1.034.229.461

1.563.602.653

101

 

             Kaynak: www.kap.gov.tr’den alınan finansal tablolardan derlenmiştir.

 

Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere 2015 yılı itibariyle 4 büyük kulübün net borç toplamı 1.5 milyar TL’nin üzerindedir. Bu rakam 2012 yılına göre %43 artmıştır. UEFA raporuna göre aynı dönemde Avrupa kulüpleri genelinde borçluluk %10 azalmıştır. Toplam net borçların toplam aktiflere oranı ise ortalama %101’dir. Bu oran Beşiktaş’ta %200, Fenerbahçe’de ise %159 gibi oldukça yüksek seviyelerdedir. Bunun manası bu iki kulübün tüm varlıklarını satsalar dahi net borçlarını kapatmaya yetmeyeceğidir.

 

2.6. NET ZARAR

UEFA raporuna göre kulüplerin net zararları FFP’nin uygulanmaya başladığı 2011 yılındaki seviyenin üçte birine düşmüş durumdadır. Karlarını en çok arttıran ligler; İngiltere(%19,3), İspanya(%14,3) ve Almanya(12,2) olarak görülmektedir. Karını en az arttıran kulüpler ise Rusya(1,4), İskoçya(3,5) ve Fransa(4,4) takımlarıdır. Türkiye ve Portekiz finansal dengede en başarısız ülkeler olarak göze çarpmaktadır. Sadece faaliyet giderlerine dahi gelirlerinden %20 daha fazla harca yapılmış olduğu görülmektedir. Türkiye ve Ukrayna sırasıyla %38 ve %26 oranlarında kritik seviyede zarar artışı göstermiş durumdadır. İtalya kulüplerinin zarar artışı ise%18,6 olarak görülmektedir. Toplamda net zarar tutarı 2011 yılana göre 2/3 oranında azalmıştır.(The European Club Footballing Landscape, 2016:84-85).

Tablo 14: Avrupa Kulüplerinin Yıllara Göre Net Zarar Tutarları (Milyon €)

Milyon €

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Net Zarar

-1.163

-1.634

-1.670

-1.076

-792

-486

 

                          Kaynak:The European Club Footballing Landscape, 2016:84

Aşağıdaki tabloda UEFA’nın “top 15” tabir ettiği üst 15 liginde mücadele eden kulüplerden 2014 yılında kar-zar edenlerin sayıları görülmektedir. Buna göre Türkiye hariç tüm liglerde en az 5 karlı kulüp bulunmaktadır. Türkiye 2 kulüple en az kar eden, aynı zamanda 16 kulüple en fazla zarar eden kulüp sayısına sahip ligdir.

Tablo 15 : Top-15 Avrupa Liglerinin Kar/Zarar Eden Kulüp Sayıları

 

Kulüp sayıları

Ligler

Kar Eden

Zarar Eden

Toplam

İngiltere

15

5

20

Almanya

12

6

18

İspanya

15

5

20

İtalya

7

12

19

Fransa

6

14

20

Rusya

7

9

16

Türkiye

2

16

18

Hollanda

8

10

18

İsveç

6

4

10

Belçika

7

9

16

Portekiz

8

3

11

Avusturya

8

2

10

Danimarka

5

7

12

İskoçya

5

7

12

Ukrayna

5

9

14

 

Kaynak: The European Club Footballing Landscape, 2016:88

Aşağıdaki grafikte 10 milyon €’dan fazla net zarara sahip kulüp sayıları yılar itibariyle verilmiştir. Buna göre 2011 yılında 45 milyon €’nun üzerinde zarar gösteren kulüp sayısı 11 iken 2014 yılında 4’e düşmüştür. 30 milyon €’dan fazla zarar eden kulüp sayısının ise aynı dönemde 24’ten 10’a düştüğü görülmektedir. Toplam olarak bakıldığından 2011 de 10 milyon ve üzeri zarar eden kulüp sayısı 109 iken 2014 yılında 74’e gerilemiştir. Zarar eden kulüp sayısının FFP’den sonra %32 azaldığı söylenebilir.

 

2.7. FAALİYET KARI

2011’de yürürlüğe konulan başa baş kuralından sonra gider kontrolünün sıkılaşmış olmasının da etkisiyle faaliyet karlarının artmış olduğu görülüyor. 2011-2014 arası ücret giderleri sadece %15, faaliyet giderleri ise %5 artmasına rağmen, aynı dönemde gelirler %20’nin üzerinde artmıştır. Avrupa kulüp gelirlerinin toplamda tarihin en yüksek seviyesine ulaştığı söylenebilir.2009 yılından beri görülen faaliyet zararları 2011 yılından itibaren düşüşe geçmiş 2013 yılı itibariyle de kara geçilmiştir. Avrupa futbolunun 2014 yılında FFP öncesine göre ortalama olarak % 900 daha karlı olduğu söylenebilir.(The European Club Footballing Landscape, 2016:86-88).

Tablo 16: Avrupa Kulüplerinin Yıllara Göre Faaliyet Karı Toplamları (Milyon €)

Milyon €

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Faaliyet karı

-249

-336

-382

-112

339

805

 

                        Kaynak: The European Club Footballing Landscape, 2016:86

Türkiye Süper Liginde 4 büyüklerin faaliyet zararı yıldan yıla artan bir trenddeyken 2015 yılında azalmıştır. 2015 yılı itibariyle 4 kulübün toplam faaliyet zararı 176 milyon TL’ye yakındır. FFP uygulamaları zararı engellemeyi öngörürken, faaliyet zararları 2012 yılına göre 4 katından fazla artmıştır.

Tablo 17: 4 Büyüklerin Yıllara Göre Faaliyet Karı Miktarları (TL)

 

Faaliyet Karı

2012

2013

2014

2015

BJK

-55.187.089

-24.733.435

-63.539.878

-13.182.943

FB

16.698.017

-11.609.335

-28.063.374

-23.212.642

GS

-10.658.648

-46.590.393

-105.816.618

-51.558.918

TS

6.711.286

-55.136.460

-28.037.184

-87.957.578

TOPLAM

-42.436.434

-138.069.623

-225.457.054

-175.912.081

 

 

 

 

 

 

                             

                              

                        

Kaynak : www.kap.gov.tr’den alınan finansal tablolardan derlenmiştir.

 

                     2015 yılında en çok zarar eden kulüp Trabzonspor ikinci olarak Galatasaray’dır. Son 4 sezonun toplamına bakıldığında en çok zarar eden kulüpler 214 milyon TL ile Galatasaray ve sonrasında 164 milyon TL ile Trabzonspor’dur. Fenerbahçe bu kulüpler içinde 46 milyon TL ile en az zarar eden kulüp görünümündedir.

 

 

UEFA Finansal Fair Play Uygulaması | Beşiktaş İncelemesi

UEFA Finansal Fair Play Uygulaması | Fenerbahçe İncelemesi

UEFA Finansal Fair Play Uygulaması | Galatasaray İncelemesi

UEFA Finansal Fair Play Uygulaması | Trabzonspor İncelemesi

 

 


*Öğr. Gör. Abant İzzet Baysal Üniv. Gerede MYO İşletme Yönetimi Prg.

Bu çalışma "Sosyal Araştırmalar Dergisi" "The Journal of International Social Research" dergisinin Haziran 2016 tarihli 44. sayısında yayınlanmıştır.

 

 

 

 

 

KAYNAKÇA

SZYMANSKİ, Stefan  (2014). “Fair Is Foul: A Critical Analysis of UEFA Financial Fair Play”, International Journal of Sport Finance, S.9,s. 218-229.

FRANCK, Egon (2014).  “Financial Fair Play in European Club Football: What Is It All About?”, International Journal of Sport Finance, S. 9, s. 193-217.

PEETERS, Thomas ve  Szymanski, Stefan (2012). “Financial Fair Play İn European Football,  Economic Policy, S. April, s. 343–390

LONG,  R.Clınton (2012).” Promotıng Competıtıon Or Preventıng ıt? A Competıtıon Law Analysıs Of UEFA's  Fınancıal Faır Play Rules”, Marquette Sports Law Revıew, S.23:1, s.75-101

MÜLLER, J. Christian, Lammert, Joachim ve Hovemann, Gregor (2012). “The Financial Fair Play Regulations

of UEFA: An Adequate Concept to Ensure the Long-Term Viability and Sustainability of European Club Football?”, International Journal of Sport Finance, S.7, s.117-140

MACDONALD, Andrew Liam (2014). “The impact of UEFA’s Financial Fair Play regulation: A Case Study analysis of FC Porto, Chelsea FC and Real Madrid CF”, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, Glasgow.

VÖPEL, Hennıng (2011). “Do We Really Need Fınancıal Faır Play In European Club Football? An Economıc Analysıs”, Cesifo Dıce Report, S.3/2011, s. 54-59

PEETERS, Thomas ve  Szymanski, Stefan (2012). “Vertical restraints in soccer: Financial Fair Play and the English Premier League”, Unıversıty Of Antwerp Faculty of Applied Economics Research Paper, S.2012-028

SASS, Markus (2012). “Long Term Competitive Balance Under UEFA Financial Fair Play Regulations”, Otto Von Gyericke Universitat, Working Paper No: 5/2012.

PREUSS , Holger, Haugen , Kjetil K. ve Schubert, Mathias, (2014). “UEFA Financial Fair Play: The Curse Of Regulation”, EJSS Journal S.2(1), s.33-51

ÖZKURT, Emin (2014). “Uefa Mali Fair Play Kuralları Temel Esaslar, Kulüpleri Bekleyen Tehlikeler Ve Çıkış Yolları”http://ozkurt.av.tr/v3/wp-content/uploads/2014/11/fair-play-makale.pdf, Erişim Tarihi: 03.04.2014

ULUYOL,  Osman (2014). ” Süper Lig Futbol Kulüplerinin Finansal Performans Analizi” ,  Journal of Yasar University,S. 9(34) s.5716-5731

EKİNCİ, Saadettin (2013). “Finansal Fair Play Türkiye Uygulamaları”, Yayımlanmış Yüksek Lisans  Tezi, İstanbul:Okan Üniversitsi Sosyal Bil. Enstitüsü

GEEY, Daniel (2012). “Football League Financial Fair Play: Domestic League Regulation, http://www2.warwick.ac.uk/fac/soc/law/elj/eslj/issues/volume10/armbruster/, Erişim Tarihi:05.05.2016

UEFA Club Licensing and Financial Fair Play CL/FFP IT Solution Toolkit http://www.tff.org/Resources/TFF/Documents/0000002015/TFF/Kulup-Lisans/FFP_Toolkit_2015.pdf, Erişim Tarihi: 07.05.2016

Financial Fair Play: All You Need To Know http://www.uefa.com/community/news/newsid=2064391.html, Erişim Tarihi: 07.05.2016

http://www.uefa.org/protecting-the-game/club-licensing-and-financial-fair-play, Erişim Tarihi: 07.05.2016

AKBAŞ, Kerem (2011). “UEFA, Yeni Yönetmeliği Finansal Fair Play İle Avrupa Futbolunda Olduğu Gibi Futbolumuzda Da Taşları Yerinden Oynatacak. Peki Kulüplerimiz Ne Kadar Hazır?” http://www.fourfourtwo.com.tr/2011/12/18/finansal-fair-play-gercekleri/, Erişim Tarihi: 07.05.2016

AŞKAR, Tuğrul (2012). “Finansal Fair Play: Kulüplerimizi Bekleyen Büyük Tehlike”, http://www.futbolekonomi.com/index.php/haberler-makaleler/yonetim/117-tugrul-aksar/2084-finansal-fair-play-kulueplerimizi-bekleyen-bueyuek-tehlike.html, Erişim Tarihi: 20.03.2016

NİZAMOĞLU, A.Can , “Finansal Fair Play”, http://www.milliyet.com.tr/a--can-nizamoglu-finansal-fair-play-in-detaylari-1595463-skorer-yazar-yazisi/, Erişim Tarihi: 30.02.2016

Top Of The Table Football Money League

http://www2.deloitte.com/tr/tr/pages/consumer-business/articles/futbol-para-ligi-2016.html, Erişim Tarihi: 20.03.2016

Kulüp Lisans Ve Finansal Faır Play Talimatı,  (2016). http://www.tff.org/Default.aspx?pageId=218, Erişim Tarihi: 20.02.2016

UEFA Club Licensing and Financial Fair Play Regulations Edition 2010 http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/Tech/uefaorg/General/01/50/09/12/1500912_DOWNLOAD.pdf, Erişim Tarihi: 13.05.2016

UEFA Financial Fair Play Kuralları Ve Türk Futbol Kulüplerini Bekleyen Tehlike http://sporekonomi.blogspot.com.tr/2014/02/uefa-financial-fair-play-kurallar-ve.html, Erişim Tarihi: 13.05.2016

http://www.milliyet.com.tr/turk-futbolu-nereye-gidiyor----2188245-skorerhaber/, Erişim Tarihi: 18.05.2016

The European Club Footballing Landscape http://www.uefa.org/MultimediaFiles/Download/Tech/uefaorg/General/02/29/65/84/2296584_DOWNLOAD.pdf, Erişim Tarihi: 13.05.2016

http://www.futbolarena.com/uefadan-trabzonspora-finansal-fair-play-cezasi-super-lig-haberleri-273883h/q4qs, Erişim Tarihi: 31.05.2016

http://www.haberturk.com/spor/futbol/haber/1075872-besiktas-uefa-ile-yaptigi-mali-fair-play-anlasmasini-duyurdu, Erişim Tarihi: 31.05.2016

http://www.goal.com/tr/news/232/spor-toto-s%C3%BCper-lig/2016/05/20/23758302/fenerbah%C3%A7e-uefa-ile-finansal-fair-play-yap%C4%B1land%C4%B1rma, Erişim Tarihi: 31.05.2016

http://www.milliyet.com.tr/a--can-nizamoglu-galatasaray-ve-finansal-fair-play-1567915-skorer-yazar-yazisi/ Erişim Tarihi: 31.05.2016

(http://t24.com.tr/haber/uefadan-besiktasa-finansal-fair-play-cezasi,296075), Erişim Tarihi: 31.05.2016

www.bjk.com.tr, Erişim Tarihi: 29.04.2016

www.galatasaray.org, Erişim Tarihi: 29.04.2016

www.fenerbahce.org, Erişim Tarihi: 29.04.2016

www.trabzonspor.org.tr, Erişim Tarihi: 29.04.2016

www.kap.gov.tr, Erişim Tarihi: 29.04.2016

www.uefa.com, Erişim Tarihi: 29.04.2016

 

www.tff.org, Erişim Tarihi: 29.04.2016