Maçoların Dünyasında Oje Kokusu: Kadın Futbolu ve Marigol

Futbol, Endüstri Devrimi’yle beraber Britanya kırsallarından endüstriyel İngiliz şehirlerindeki fabrika avlularına taşınmadan ve günümüzdeki hâline dönüşmeye başlamadan önce uçsuz bucaksız tarlalarda, sayısız insanın katılımıyla ve hemen hemen kuralsız olarak oynanıyordu. ‘Folk futbol’ olarak anılan bu oyunun üç aşağı beş yukarı bizim pikniklerde çizgili pijamalarla oynadığımız oyuna benzediğini söyleyebiliriz, en azından ruh olarak. 

1620′ler gibi, modern futbolun ortaya çıkışından iki yüz elli yıl kadar önceye denk gelen bir dönemde İskoçya’daki kilise kayıtları, kadınların bu futbol oyunlarına katılmış olabileceğine dair kanıtlar sunuyor. 1650′lerden kalan kayıtlarda ise kadınların da futbol oyunlarına katıldığı net olarak görülebiliyor. Hatta evli kadınlarla bekâr kadınlar arasında futbol maçları yapıldığı bile tarihsel bulgular arasında. [1]

1910’ların sonuna doğru modern futbol kurallarıyla İngiltere’de oynanan kadın futbolu, 1920’lerin başlarında altın çağını yaşamasına rağmen 5 Aralık 1921 tarihinde İngiltere Futbol Federasyonu tarafından yasaklandı. Yasak 60’ların sonlarındaki özgürlükçü hareketlerle birlikte Temmuz 1971’de son buldu. Zamanla FIFA ve UEFA gibi kuruluşlar kadın futbolunu bünyesine kabul etti.( FIFA bünyesinde (2012 verileri) 209 erkek ulusal futbol takımına karşı 176 kadın ulusal futbol takımı bulunmaktadır.)

1970’lerde ve 80’lerde gayri resmi olarak düzenlenen Kadınlar Dünya Kupası 1991’de resmi olarak ilk kez Çin’de düzenlendi. 1991’den beri dört yılda bir düzenlenmeye devam ediyor. Son olarak 2011’de Almanya’da düzenlendi, 2015 yılında Kanada’da düzenlenecek. Düzenlenen beş dünya kupasını ikişer kez ABD (1991, 1999) ve Almanya(2003, 2007) birer kez Norveç (1995) ve Japonya (2011) kazandı.

1970’lere kadar futbolu erkek oyunu kılan yasaklar kalkınca kadınların yeşil sahalardaki hızlı yükselişi de başlamış oldu. Geçen yaklaşık kırk yıla baktığımızda zayıf bir propaganda ağına sahip olmasına karşın kadın futbolunun erkek futboluna oranla daha hızlı yol kat ettiği görülmektedir.

Aztek Güneşi: Marigol

Maribel Dominguez Castelan, Meksika’nın gelmiş geçmiş en başarılı futbolcusudur. 2005 yılında, dünyanın en iyi kadın futbolcusu unvanını aldı. Gol atma konusunda tehlikeli bir futbolcu olmasından ötürü, ’Marigol’ lakabını aldı.

 

Maribel’in bu erkek sporuna duyduğu ilgiyi, ne ailesi, ne erkek kardeşleri, ne de klasik rol tiplemesiyle beslenen sosyal çevresi engelleyemez. Dokuz çocuklu bir ailenin en küçük çocuğu olarak başkent Meksiko’nun en fakir semtlerin birinde yetişen Maribel'in futbol oynamasına en çok karşı çıkan kişi olan babası daha o 13 yaşındayken ölür. O gizlice sokaklarda top oynarken annesi spor ayakkabılarını saklar ve onu futboldan uzaklaştırmaya çalışır. Ne ailesinden ne de herhangi bir futbol kulübünden Maribel’e destek gelmez. On yaşlarındayken bir erkek takımında futbol oynamaya başlar. Sırf dışlanmamak için, kendisini arkadaşlarına Mario ismiyle tanıtır. Kısa kesilmiş saçları, erkeksi tavırları ve bu tavırları tamamlayan futbol yeteneği sayesinde, kimsede onun erkek olmadığı izlenimini uyandırmaz. İki yıl boyunca erkek kılığında futbol oynar, 12 yaşına gelince ise kız liginde ve Meksika’da değişik kadın futbol takımlarında top koşturmaya devam eder.

1999 yılında milli takım kadrosuna alınan Maribel kısa süre sonra ABD’nin Kansas City Mystics takımına transfer olur. 2003 yılında profesyonel olarak Atlanta Beat’te oynamaya başlar.

Amerikan profesyonel kadın ligi WUSA’nın dağılmasının ardından Meksika’ya dönen Marigol milli takımda oynamaya devam eder fakat herhangi bir kulüple anlaşmaz. 2004 yılında Meksika milli takımıyla birlikte Atina Olimpiyatlarına katılır. O yıl forma giydiği 46 maçta 45 gol atarak ortalamanın üzerinde bir oran yakalar. Fakat dünya basının gündemine başarılarıyla değil 2004’ün Aralık ayında Meksika İkinci lig ekiplerinden Atlético Celaya takımıyla imzaladığı iki yıllık sözleşmeyle oturur. Çünkü adı geçen takım bir erkek futbol takımıdır. Meksika Futbol Federasyonu bu durumu kabul etmesine rağmen FİFA’dan onay çıkmaz. FİFA başkanı Joseph Blatter bu durumu, kadın ve erkek arasında net bir ayrımın olması gerektiği sözleriyle geçiştirir. Oysa 1.61 boyunda ve 54 kilo ağırlığındaki bu narin ileri uç oyuncusu, konu futbol olunca kadınların erkeklerle aşık atabileceğini herkese göstermek istemişti. [2]

2005 yılında FC Barcelona’ya transfer olan Marigol, 2007 yılında İspanya İkinci lig ekiplerinden Unió Esportiva L’Estartit’e transfer olur. 2013 yılı başında ise Amerika’nın yolunu tutar, Ulusal Kadın Futbol Ligi (NWSL) takımlarından Chicago Red Stars ile anlaşır.

 

Maribel Dominguez’in aslında çok kişisel bir amacı var: Başarılı bir şekilde futbol oynamak. İleride bir gün antrenör olarak Meksika’ya dönmeyi ve kadın futbolunu Meksika’da daha ünlü ve ‘daha topluma dair’ yapmayı çok istiyor:

“Genç kızların hepsinin önünü benimkinden daha fazla açmak istiyorum.” [3]

 

[1] (Kadınlar futbolu, mücadelenin futbolu/Dağhan Irak/Hayat Dergisi Mayıs 2011 sayısı)

[2] (“Futbolistas” Futbol ve Latin Amerika – Mario, Marimacho, Marigol Maribel Dominguez Castelan’ın Portresi)

[3] (“Futbolistas” Futbol ve Latin Amerika – Mario, Marimacho, Marigol Maribel Dominguez Castelan’ın Portresi)

 

Bu yazı Joganita Dergi’nin 1. Sayısında yayınlanmıştır.